بنی بوق !

« جالینوس حکیم ، ابلهی را دید که دست در گریبان دانشمندی زده و بی حرمتی همی کرد . گفت : اگر این نادان نبودی ، کار وی با نادانان بدین جا نرسیدی » !

شیخ طنّاز و سخن پرداز ما سعدی شیرازی علیه الرحمه اگر گزارش به « گلستان ترافیک تهران » می افتاد ، کجا می توانست اینهمه نکته پرانی و شکر افشانی کند ؟ ای بسا که در این شلوغ بازار آدمیّت آزار به جای گلستان ، « خلستان » می نوشت .

چنانکه اگر یکی از اینهمه قبض ( آب و برق و تلفن و ایضاً قبض جریمه ) را به دست سعدی یا حافظ می دادند ، این بزرگمرد قبض روح می شد و آن بزرگوار نیز نطقش کور .

هم طبیب حکیم یونان ( جالینوس ) و هم ادیب حکیم ایران ( سعدی ) اگر در این ترافیک وانفساه ، فرمان می راندند  ، هر روز به رای العین ملاحظه می فرمودند صحنه های پی در پی « ابلهی » دست در گریبان دانشمندی زده » را ( !)  ، یا بالعکس  ، یا حتّی  « دانشمندی دست در چاک گریبان دانشمندی دیگر  فرو برده » را .

نتیجه گشت و گذار در « کنار آب رکناباد و گلگشت مصّلی » معلوم و معیّن است . از باغی به باغ دیگر نقل مکان کردن و از چشمه ای به جوار چشمه دیگر رفتن و از سایۀ درختی به طرفه العینی تا سایۀ درخت دیگر خزیدن و خرامیدن ، معلوم است که چه حال و حاصلی دارد  . رانندۀ گیج و گنگ شده ی اکسید کربن خورده ی  ترافیک تهران هم  اگر در حال و هوای « شیراز و آب رکنی و آن آباد خوش نسیم » در قرن هفتم و هشتم هجری رانندگی می کرد ، مسلّماً ترجیح می داد که هر بار به جای آنکه گریبان ابلهی یا دانشمندی را چاک دهد  و کروکی صحنۀ تصادف را بر گلو و گردنش بیاویزد ، عاشقانه یا عارفانه ( به یاد فرشتگان یا از آب و گل سرشتگان ) . خرّم و خندان ، قدح باده به دست ، بگوید :

                 فدای پیرهن چاک ماهرویان باد

                                   هزار جامۀ تقوی و خرقة پرهیز !

جالینوس حکیم یونانی اگر راست می گوید ، دست مولانا سعدی و مولانا حافظ را بگیرد و به شهر ما بیاید و در صف تاکسی در ساعاتی که می گویند نقطه پیک ترافیک است منتظر بایستد و ذکر داَیمی « یا مستقیم یا مستقیم » را بر لب داشته باشد و در هر ثانیه پنجاه بوق بشنود و با هر بوق به قاعدۀ پنجاه متر تمرین پرش کند و سپس مجبور شود که ورد جدید «  یا در بست یا در بست » و « یا پنج هزار یا پنج هزار »  را تکرار فرماید . آنگاه اگر ( نه در پایان روز ) بلکه در همان اوایل روز به گریبانگیری دانشمند با دانشمند و یا ابله و ابله یا دانشمند و ابله گرفتار نیامد ، دست و زبانش را با اجازه خودش می بوسیم و بر خاک پای او و حکیمان همراهش سر عذر خواهی می ساییم .

خود نگارنده اعتراف می کند که در این ترافیک تاریخی ، مدتی است از فرط سماع و استماع بوق ، بیغ شده است . به جای همه نگارندگان و نگارگران و نگاران تاریخ  در باغ ترافیک شهر ما ( باغ بوق ) خالی است تا از نزدیک دریابند که چرا بعضی از ما گاه و بیگاه در زندگی شبه ماشینی امروزمان  « توی باغ » نیستیم و راه را از بیراه تمیز نمی دهیم و از قافله غافل می مانیم ؟  ما که ناسلامتی سلامتیم . چنینیم . حالا شما حال و احوال بیماران بستری شده در خانه ها و بیمارستان ها و آسایشگاه ها را دریاب . و بیندیش که آنان با فضای آغشته  از آلودگی های دود و بوق و ترافیک و « دست ابله در چاک گریبان دانشمند » و بیمه بدنه و بیمه شخص ثالث  و حسابداری بیمارستان و بیلان مالی و بیمه درمانی و آنگاه در پایان با تن بیمار و روح مجروح خود چه می کنند .

پیامبر اسلام ( ص ) بار ها و بار ها خطاب به منادیان و مدعیان ایمان فرموده بود : « اَلا اُنَبَئُکم ، لَم سُمّیَ المؤمن ُ مؤمناً  ؟ » نمی خواهید به شما بگوییم که چرا  مؤمن را  مؤمن نامیده اند ؟ به قول مؤمنان فاضل قرن چهاردهم هجری « وجه تسمیه مؤمن »  چیست ؟

چرا ؛ یا رسول الله . چرا یا رسول الله ؟

لایمانه النّاس َ ، علی انفسهم ، و اموالهم . ( بحار ) .

مؤمن را بدان سبب مؤمن نامیده اند که مردم در حضور جانشان و مالشان از جانب او در امانند . هیچ خوف و خطری از سوی او احساس نمی کنند .  همان ایمان او ، امان نامه است . همان ایمان او ، امین جان و مال آنها است . اهل ایمان کسی نیست که فقط در حوزۀ حرف و حدیث اهل ایمان است . بله ، او هم البته اهل ایمان است ، ولی در همان حوزه که احتراماً به استحضار رسید . اهل ایمان ، فراتر از آن ، کسی است که اهل امان است ، اهل امانت است .

پیامبر ( ص ) با کلام و پیام دیگری ، در مسیر حرکت و حیات ما ، چراغ راهنما روشن کرده است . « المسلمُ ، مَن سلم َ المسلمون َ ، من لسانه و یده » _ ( کنز العّمال ) . مسلمان همان کسی است که مسلمانان دیگر ، از آزار دست و زبان او در امانند .

ما و شما می توانمی بسیاری از صحنه ها و جلوه های حیات اجتماعی خود را  _ از جمله ترافیک شهری و رفت و آمد خیابانی _ را ا تعقیب همین چراغ راهنما که علامت سلامت و عدم سلامت است ، ارزیابی کنیم .

البته فراموش نباید کرد که « ترافیک »  یک « نماد » است . بسیاری یا برخی از ما  ( خودتان واژۀ حداکثری یا حداقلی اش را انتخاب کنید )  ، همین اخلاق و همین رفتار را در ترافیک خیابان اقتصاد هم خود آگاه و هم نا خود آگاه به کار می گیریم . در ترافیک خیابان سیاست هم . در ترافیک خیابان حزب و جناح و جریان هم . جلو انداختن خود به هر قیمت و از جمله به قیمت عقب انداختن دیگران . بوق زنان و مویه کنان و فریاد زنان و آزار رسان و رقیب کُشان .

اخلاق و رفتار ترافیکی ، سمبل و نمونه و علامت ِ همه چیز است . اگر « همه چیز » اغراق است و نا روا است ، می توانیم بگوییم سمبل و نمونه و علامت برای بسیار چیز های دیگر در بزرگراه های دیگر و آزاد راه های دیگر و شاه راه های دیگر هم هست . شگفت این است که در این محشر شیر ( یعنی ترافیک ) ، نه پیاده را امنیت اعصاب است نه سواره را .  گاه می بینید که از پیش تو عابری می گذرد ، امّا همچنان از پس در بوق می دمد که بگاز و برو تا من نیز چنین کنم  ، حتی اگر جان یک انسان در خطر مرگ قرار گیرد . بکش و برو ، بزن و برو . گفته اند در میان برخی از قبایل نفت خوار  حجاز عصر جاهلیت ، کسانی هم بوده اند که وقتی به اروپا و آمریکا رفته اند و کادیلاک آخرین سیستم را می خریده اند ، اول بوقش را امتحان می کرده اند ، چون فقط همان را موتور محّرک ماشین می دانسته اند . قدیمی ها به آنها « بنی هندل » می گفتند و حالا « بنی بوق »  باید گفت . می بوقد و می گازد ، می زند و می گریزد ، جفتک می اندازد و می پرد . البته به آن « تیک آف »  هم می گویند !  ... هر چند کمند این کسان  ، کمش هم زیاد است .

... آغاز با سعدی بود ، انجام هم با او باد ، که باز هم چشم ابله بین را گشوده و با اشاره به داستان مجسمۀ طلایی و گوسالۀ سامری  در عهد موسی کلیم (ع) فرموده است : « ابلهی را دیدم سهمگین سمین ، خلعتی ثمین در بر ، و مرکبی تازی در  زیر ، و قصبی مصری بر سر . کسی گفت : سعدی چگونه همی بینی این دیبای مُعلَم بر این حیوان لا یعلَم ؟ گفتم :

             قَد شابه َ بالوَری حمار        عجلاً جسداً لَه خُوار » !

آیین نامۀ جدید رانندگی !

               بنی آدم اعضای یکدیگرند

                                 که در آزمایش بد از بد ترند

               چو عضوی به درد آورد روزگار

                                 جهنّم (!) دگر عضو ها را چه کار ؟

                تو کز محنت دیگران بی غمی

                                   بیا تا ببینم تو  هم آدمی ؟!

مشهور است که روزی . دور از جان نگارنده ! . گاوی از آدمیزادی شکوه می کرد و می گفت : من مثل آدم داشتم به راه خودم می رفتم ولی این آقای راننده ناگهان مثل گاو به من زد و رفت ! ... یعنی که « گاو . شکلی » بد نیست ، « گاو . رفتاری » بد است ... امّا بر خلاف این ادّعا ، « گاو . رفتاری » و « خر کرداری » در معرکه ترافیک برای بعضی از آدمیزادگان دارای مزایای مستوفا و فواید فراوانی است ، به شرح ذیل . ( در واقع ، اینهم خودش یک نوع آیین نامه راهنمایی و رانندگی است . ) ملاحظه بفرمایید .

خیابان ابتدا وسیع است و به تدریج تنگ می شود . کم کم پن خط یا به قول بعضی ها پنج لاین به چهار تا و سه تا تبدیل می شود . امّا شما نگران نباشید و نیستید . یکنفره و دو نفره می توانید چنان به سمت جلو حمله کنید که راه را به هر قیمت از چنگ دیگران بدزدید و با این راه دزدی ِ برق آساتان بنده های خدایی را که فرمان به دست و یا پا به کلاج در وسط معرکه ( بلکه مهلکه ) گیر افتاده اند بلکه بد تر از آن حتی حیرت زده فرومانده اند که ببینند راه راستشان چطور شد که یکباره به بن بست رسید ، از رانندگی که هیچ ، از زندگی هم منصرف کنید . ( البته رقابت های اقتصادی و سیاسی و حزبی و اداری هم فرمولش همین است ) . 

جلوتر بودن در مسیر هیچ فضیلتی نیست و هیچ حق تقّدمی برای هیچ کسی به وجود نمی آورد . « ملاک » خود شمایید . « پلاک » هم همینطور . اگر جلو تر بودید ، حق با شما است چون جلو ترید . اگر عقب بودید ، باز هم شمایید که باید جلو بیفتید . چون شما هر جا  باشید ، جلو هم همانجا است . دیگری غلط می کند اعتراض کند . به اعتراض راننده های عقب افتاده اصلاً التفات نفرمایید . ( در ترافیک اقتصادی و اجتماعی و سیاسی و حزبی هم این قاعده را فراموش نکنید ) .

به محض اینکه راننده راهنما زد تا به شما اعلام کند و از شما کسب اجازه کند که ناچار است کم کم به چپ یا راست متمایل شود ، تردید نکنید و مثل شیر ژیان ( شیر ِ غیر از گاو است ) غرّش فرموده ، پنجۀ پا را بر پدال سوده ، آزموده را بار دیگر آزموده ، چنان بی رحمانه بر مراتب سرعت و سبقت و سرقت بیفزایید که تا قیام قیامت با کاسه چکنم چکنم در دست بلا تکلیف بماند که بماند و نداند که نداند . ( ایضاً ما فی الپرانتز ! سابق الذکر را تکرار بفرمایید ) . 

تاکسی وار به محض مواجهه با مسافر ، بلافاصله اتومبیل را میخکوب کنید ، حتی اگر وسط اتوبان باشد یا توقفتان دوبله و سوبله باشد . ( حتی اگر تقاطع خیابان نفت جنوبی و بزرگراه حقانی در همسایگی همین روزنامه اطلاعات باشد ) . تاکسی تا  کسی را سوار نکند ، از جایش تکان نباید بخورد . اگر شما اینکار را نکنید ، در نقاط حادثه خیز شهر  و دیارمان تصادف و بر خورد و ضرب و جرح و مرگ و میری صورت نمی گیرد . و تا چنین نشود ، مسولین از کجا بفهمند که نقاط حادثه خیز شهر و دیارمان اولاً در کجا است و ثانیاً چند تا است ؟ ضمناً مراد و منظور ِ ما ، همه تاکسی ها نیستند . همۀ شخصی های مسافر کش هم نیستند . همۀ ماشین های مدل بالای غیر مسافر کش ولی زحمتکش ! ( که فقط پیرزنان ِ عصا به دست و پیرمردان باز نشست را آنهم باری رضای خدا و ارضای روح و روان خلق خدا سوار می کنند ! ) هم نیستند . 

مدتی است که در کنار خیابان پارک کرده اید . مغز مبارک فرمان می دهد که کار تمام شد ، دیر شد ، حرکت کن . ناگهان حرکت می کنید و ناگهان می پیچید و ناگهان راهنما هم نمی زنید . این کار شما عین صواب است و صواب هم دارد . تازه قانون طبیعت هم همین است . فیلم های « راز بقا » را ندیده اید ؟ در عمق دریا ، صخره ای می بینید . هنوز دارید راجع به شکل و شمایل آن اظهار نظر می کنید که ناگهان تکان می خورید . چرا ؟ چون صخره تکان می خورد . صخره بی جان بدون آنکه راهنما بزند ، فلاشر بزند یا حتی بوق بزند ، راه می افتد . پیچ و تابی هم به خود می دهد که نگو . تازه شما متوجه می شوید که ماهی بوده است نه صخره . حالا اگر یک هیولای دریایی در حال زیر آبی رفتن به آن صخره ماهی تصادف کند ، تقصیر کدام حیوان است ؟ معلوم است ؛ تقصیر همان کامیون غول آسایی است که مستقیم می آمد امّا کور بود و ندید که این مثلاً پژو ماهی ( یا پراید ماهی ) پارک کرده در حاشیۀ خیابان ، ناچار و ناگهان و بدون چشمک زدن باید از جایش حرکت می کرد و از حاشیه به متن می آمد . 

راه بند آمده است . مهم نیست . توکل بر خدا (!) پدال گاز اتومبیل را محکم بگیرید و از خط ممتد بگذرید . با همین نوع از گاز گرفتن پیش بروید و پیش بروید تا به صف مقدم برسید .  قطعا ً دهها تن دیگر هم به شما اقتدا می کنند . حالا شمایید و شانس خلاصی از معرکه به محض سبز شدن چراغ چهار راه . و آنهایی که عُرضه برای عَرضه نداشته اند ، چشمشان کور ، ده بار دیگر هم رنگ شماری خواهند کرد . سبز ، سرخ ، سبز و سرخ و ... 

این کوچه یا خیابانی که مسیر شما است ، فقط برای حرکت ِ همعرض و همزمان ِ دو اتومبیل ظرفیت دارد و نه بیشتر . امّا اینها همه اش خیالات است . مگر مه چیزمان درست است که همین یکی مانده باشد ؟ پس ، تیز شوید و تیز برانید و از سمت چپ یا راست به قدر ِ نصف حجم اتومبیلتان روزنه نفوذ پیدا کنید . معطل نکنید ، فوراً نفوذ کنید . حالا مسیرتان « سه اتومبیله » شده است . بقیه اش هم درست می شود . چطور ؟ عرض می کنم . آن دو اتومبیل قبلی که سابقاً در جلوی شما قرار گرفته بودند و هر دو تاشان پیشقراول و پیشمرگ شمایند ، یا به درهّ ی حادثه می غلتند که به دَرک و دریافت ِ هوشمندانۀ شما از موضوع ربطی ندارد . و یا عصبانی و غَضبانی می شوند که آنهم عکس العمل بی ربطی است . جلو تر که تشریف بردید ، هر چند راه دوباره « دو اتومبیله » می شود ، ولی شما زود تر بجنبید و بترسانید . حالا سریعاً فرمان را به سمت چپ بپیچید و فوراً راه را بر آنها ببندید . راه بگیرید . ( با « راه بدزدید » فرق دارد ) . مگر هلیکوپتر شوند که بتوانند جلو بزنند . و چون معجزه ممکن نیست یکباره قفل می کنند و بنا را بر احتیاط می گذارند و از دردسر می گریزند و راه خودشان را دو دستی به شما صلح می کنند . 

حرف پیامبر بزرگوار اسلام (ص) حق است ، ولی به من و شما چه ارتباطی دارد ؟ اصلاً ما « ترافیک در اسلام » نداشته ایم که ! ... داریم ؟  ... نه !

... پس من و شما چکار داریم که آن فرزانه فرموده است : « لَن تقدّس امِة ، حتی یؤخذ الضّعیف ، حَقّه من القوی ّ ، غیر متعتع » ؟ هیچ ملّتی پاک نمی شود ، مقدس نمی شود ، ، در « جستجوی امر قدسی » موفق نمی شود ، قداست پیدا نمی کند ، تا وقتی که حق ضعیفان را از قدرتمندان ( گردن کلفت های زوری ، گردن کلفت های زری ، زوری و زری گردن کلفت ! ) بدون آنکه دچار تردید و لکنت زبان شود ، باز نگیرد . شاید مفهوم عام این عبارت چنین باشد که به هر حال در نظر پیامبر ( ص ) آنکس که حقوقش پا مال شده است به ضعفی گرفتار آمده و آنکس که حقوق او را پامال کرده به ظلمی دست یازیده و همواره این معادلۀ نا عادلانۀ ظلم و ضعف در کنار هم وجود دارد و بر هم زدنی هم هست .